Boekverslag – ADIEU! (1)

‘Adieu!’

Een boek wat ik veel heb gebruikt voor mijn scriptie ‘Beeldenstorm in je hoofd’ is Adieu! van Elsemarieke Kuiper. Elsemarieke is psycholoog en heeft zelf te maken gehad met manipulatie in de kerk. De nadruk ligt in het boek op het psychologische proces, maar het gaat ook over de geestelijke dimensie.

Manipulatie en geestelijk misbruik

“Als mensen dingen doen die tegen hun zin of eigen keuze ingaan, spreek je van manipulatie. Dit kan al door herhaaldelijk dezelfde boodschap te preken.”

Als je maar vaak genoeg dezelfde boodschap hoort, ga je geloven dat je aan bepaalde dingen moet voldoen en geef jezelf eigenlijk over aan het ideaal van de boodschapper. Bijvoorbeeld ‘verlangen naar méér van de Heilige Geest’ of dat er toch wel een bepaald verlangen moet zijn naar wonderen en genezing, voor God het zal doen.

Een paar voorbeelden van manipulatie zijn:

  • Aangesproken worden wanneer je (als lid of kringleider) een andere gemeente bezoekt.
  • Er geïnsinueerd wordt dat je niet geestelijk genoeg bent of misschien niet (genoeg) van Jezus houdt als je je handen niet omhoog doet.
  • Gemeenteleden als kind behandelen.

Groepsinvloed

“De angst voor veroordeling of conflicten, niet alleen met de leiding, maar ook met de gemeente, is zeer sturend.”

“Confrontatie is uiteraard wel mogelijk, maar totaal niet zinvol. Er staan voor een kerkleider té grote belangen op het spel. Hij wil alles onder controle houden. Het gaat immers om macht en/of ‘de belangen van de kerk’. De relatie is ongelijkwaardig en kritiek wordt niet geaccepteerd. Het is een teken van inzicht en kracht om weg te gaan. Door te vertrekken werk je niet langer mee een ongezond systeem in stand te houden.”

Als je vragen stelt in een gemeente over leiderschap, preken of koers in zo’n gemeente, krijg je te maken met schuldgevoelens, je gaat jezelf veroordelen je wordt onzeker. Zelfs soms onzeker over je christen zijn en je geloof in God.

Schadelijk leiderschap

“De schuld ligt niet alleen bij de dominee of voorganger. Het is het hele systeem, de hele context en cultuur waarin het geestelijk misbruik kan bestaan. Zowel de leiding als de gemeente houden het probleemgedrag in stand. Er is niet één dader (schuldige) en een heleboel slachtoffers (onschuldigen). Je kunt immers niet neutraal aanwezig zijn. Bijvoorbeeld: als iemand niets zegt, dan speelt hij toch een rol. We hebben er allemaal deel aan. Zelfs de ‘happy few’, die nergens last van hebben, die hun ogen sluiten voor degenen die zachtjes door de achterdeur verdwijnen.

Zelf heb ik me weleens teveel verantwoordelijk gevoeld voor degenen die via de achterdeur verdwijnen. In tegenstelling tot de ‘happy few’ heb je het dan niet makkelijke in een kerkelijke gemeente.

Als leiders niet zullen toegeven dat ze fout zitten en niet de ernst ervan willen inzien, dan heeft het geen zin meer om te blijven. Anders ga je er aan kapot. Je staat machteloos. Bijvoorbeeld: als je hen erop moet wijzen en overtuigen dat het gedrag verkeerd is, dan is dat reden genoeg om op te stappen en er geen energie in te steken. Als dit moreel besef er niet automatisch is, dan is dat een teken aan de wand. Dan zullen ze er geen spijt van hebben en geen wil hebben om te veranderen.”

Dit is confronterend, maar het kan helaas de realiteit zijn. Ik kan me moeilijk voorstellen dat zoiets de wil van God is en ik begrijp God dus soms gewoon niet, maar gelukkig mag ik Hem dat vragen en heeft hij uiteindelijk toch alles in Zijn hand.
Nog een paar vormen van ‘schadelijk leiderschap’ uit het boek:

  • Een ‘vrolijke’ kerkdienst terwijl je word genegeerd of doodgezwegen in de sociale omgang
  • Hoe ongezonder de kerk, hoe meer toneelspel dat alles goed gaat
  • Er is veel angst en benauwdheid om afgewezen te worden
  • Beschuldigingen van roddel, tweestrijd, kerkscheuring en groepsvorming
  • Grootheidswaanzin, om het eigen minderwaardigheidsgevoel te verbergen
  • Vragen over beleidsverandering worden als rebels beschouwd

De Bergrede

“Zalig [zijn] de armen van geest, want van hen is het Koninkrijk der hemelen.
Zalig [zijn] zij die treuren, want zij zullen vertroost worden.
Zalig [zijn] de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde beërven.
Zalig [zijn] zij die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden.
Zalig [zijn] de barmhartigen, want aan hen zal barmhartigheid bewezen worden.
Zalig [zijn] de reinen van hart, want zij zullen God zien.
Zalig [zijn] de vredestichters, want zij zullen Gods kinderen genoemd worden.
Zalig [zijn] zij die vervolgd worden om de gerechtigheid, want van hen is het Koninkrijk der hemelen.
Zalig bent u als men u smaadt en vervolgt, en door te liegen allerlei kwaad tegen u spreekt, omwille van Mij.
Verblijd en verheug u, want uw loon is groot in de hemelen, want zo hebben ze de profeten vervolgd die er vóór u [geweest zijn.]” (Mattheüs 5:3-12 HSV).

Ieder hoofdstuk van het boek eindigt een paar woorden uit de zaligsprekingen van Jezus. We kunnen daar als christen en als kerk veel van leren. Kernwoorden zijn: vertrouwen, kwetsbaarheid, rouwverwerking, zachtmoedigheid, genade, barmhartigheid, echtheid, vrede, persoonlijke ontwikkeling en trouw. Volgens de schrijver is het een duidelijk criterium hoe we Gods Geest kunnen onderscheiden in verschillende situatie. Het is een groot contrast met controlerend leiderschap, manipulatie, met een ‘geest van angst’, wantrouwen en veroordeling.

In een volgende blog deel ik wat uit de hoofdstukken: ‘Emotionele verwerking’, ‘Omgaan met lastige emoties’, ‘Vergeving’ en ‘Grenzen en identiteit’.

Liever kwijt dan rijk

Het lied ‘Niet van deze wereld’ van Stef Bos verwoordt voor mij goed hoe ik mezelf voel bij manipulatie in de kerk. Vooral de woorden ‘doodgezwegen’ en ‘ze zijn je liever kwijt dan rijk’.

Niet van deze wereld

Jij hebt het vuur gestolen van de goden
Jij bent de waarheid op het spoor
Nu vind je elke deur gesloten
Want de brenger van de boodschap
Wordt meestal vermoord

Je haalt ze uit hun zoete dromen
Want jij hebt maling aan de macht
Maar ze luisteren niet naar je, liefste,
Zij zijn bang, want stilte
Stilte is kracht

En jij bent niet van deze wereld
Jij bent niet van deze tijd
Jij strooit zout in open wonden
Ze zijn je liever kwijt dan rijk
Ze zijn je liever kwijt dan rijk

Jij doet niet mee aan deze kermis
Jij danst niet met de haat en nijd
En ik weet het eerlijk duurt het langste
Maar liefste ze hebben weinig tijd

En je mag alleen de kudde volgen
Je mag niet zeggen wat je ziet
Dit is het land van bange blinden
Waar een eenoog
Een eenoog koning is

En jij bent niet van deze wereld
Jij bent niet van deze tijd
Jij strooit zout in open wonden
Op een dag word je gevonden
Want ze zijn je liever kwijt dan rijk

En de prijs van eerlijkheid
Is altijd hoger dan je denkt
En er is een tijd geweest
Dat je betaalde met je leven
Maar de tijden zijn veranderd
Nu word je alleen maar dood
gezwegen

Nee jij bent niet van deze wereld
Jij bent niet van deze tijd
Jij strooit zout in open wonden
En op een dag word je gevonden
Want ze zijn je liever kwijt dan rijk
Ze zijn je liever kwijt
dan rijk

Zij zijn de liefde liever kwijt
dan rijk

6 reacties op “Boekverslag – ADIEU! (1)

  1. Jammer dat je zo ver weg woont Anne, we zouden het best kunnen vinden met elkaar volgens mij ;).
    Eerlijk zijn is niet voor iedereen vanzelfsprekend helaas. Nu kan ik soms ook té eerlijk zijn en ook ben ik aan het oefenen om dingen wat tactvoller te verwoorden… Maar wanneer ik door mensen heel erg ben gekwetst of afgewezen lukt dat mij soms wat minder goed.

  2. Helder verwoord Heleen. Het lied kende ik niet. Wel het dood gezwegen worden omdat ik eerlijk zeg wat ik vind. Dat is voor sommige mensen kennelijk lastig. Voor mij eerder pijnlijk want ik vind eerlijk zijn best fijn…

  3. Bedankt voor je reactie. Leuk! Ik denk dat alleen de super relaxten altijd tactvol kunnen zijn. Maar wie is er nu altijd relaxed? Ik niet! Sinds de overgang ben ik meer direct, ook als het niet handig is😀 Gelukkig kan ik in het schrijven juist weer wat afstand tot dingen nemen. Zo vind ik de balans wel terug.

Jouw reactie stel ik op prijs en wordt z.s.m. geplaatst